Publicité

Interview de…

Shirin Aumeeruddy-Cziffra : «Mo ena boukou lespwar pou Kreol Morisien dan Parlman»

19 septembre 2026, 16:00

Par

Partager cet article

Facebook X WhatsApp

Ena dimounn pe poz kestion: kan pou koz Kreol Morisien (KM) dan Parlman, ki kalite Kreol ki pou koze? Ki ou reponn lorla?

Mo realize ki dimounn inpe trakase lor sa size-la, me pena okenn rezon. Mem kan koz angle, mem kan koz franse – de langaz ki dapre lalwa gagn drwa servi dan Parlman pou le moman –, nou pa kapav koz ninport ki kalite angle, ninport ki kalite franse. Ena enn zafer ki bann lingwis apel rezis langaz. Nou bizin koz enn langaz ki akseptab dan Parlman. Li parey pou Kreol Morisien.

Ou finn dir klerman ki ou dakor pou ki KM rant dan Parlman. Ou kapav explik nou sa pozision-la?

Le 21 fevriye 2025, dat Lazourne langaz maternel, profeser Arnaud Carpooran ek so lekip ti invit mwa dan liniversite Moris. Zot pa ti atann zot ki antan ki speaker mo pou dir piblikman ki mo anfaver introdiksion Kreol Morisien dan Parlman. Evidaman, mo pann dir sa lao-lao. Monn dir li avek lintansion servi tou moyen disponib pou ki sa arive enn zour.

Pou ki KM rant dan Parlman enn zour, ena enn Select Committee ki pe reini tou le semenn. Avan ou explik nou mision Select committee, dir nou kouma inn swazir bann manb sa komite?

Les mo fer enn listorik. Avan ki nou ariv avek Select Committee, kouma monn fer deklarasion piblik lane pase, toutswit mo finn met dibout enn Steering Committee avek bann dimounn direkteman konserne dan mo biro: seki travay lor Hansard, dan broadcasting, etc. Bizin pa bliye ki zordi nepli kouma lepok kan mo ti depite (NdlR, Shirin Aumeeruddy-Cziffra finn eli premie fwa an 1982). Zordi zour, tou seki deroule dan Parlman pas an direk lor televizion.

Lor Parliament TV.

Parliament TV, senn 246. Lerla, dimounn nepli vinn otan dan Parlman, fizikman. Zot res zot lakaz, zot ekoute. Bien souvan nou tann dimounn plingne ki zot pa pe bien konpran seki pe dir an angle. Kan pe koz franse, zot kapav debrouye. Pou mwa, li ti paret kouma enn levidans. Otoriz Kreol Morisien dan Parlman, se pa enn zafer nouvo. Depi boukou lane, bann depite pe dimande ki otoriz itilizasion KM dan Parlman. Zame pa finn ena enn vre desizion. Alor ki aster, li inportan dir li, finn ena enn mosion Premie minis.

Dabor monn fer enn rapor avek mo komite. Le 12 mars 2026 – nou finn swazir sa dat expre – nou finn depoz nou rapor kot Premie minis. Linn lir li, linn pran so letan, linn pas sa dan Konsey de minis apre finn ena deba otour enn mosion dan Parlman. Dan bann deba, finn ena konsensus pou ki kre Select committee.

Tou bann depite ek minis ki ti koze sa zour-la finn dir ki zot dakor ki KM bizin rant dan Parlman.

Zot finn mem sit bann lexanp kouma pe fer dan bann lezot pei. Bann deba ti bien ris. Aster, Select committee inn met dibout. Se mwa ki swazir bann manb. Mo travay se swazir bann manb pou bann komite ek pou bann vwayaz ousi. Kan mo fer sa kalite travay, mo tini kont de bann diferan parti politik ki existe ek mo tini kont kantite zom-fam. Mo fer enn lekilib pou ki nou gagn bann dimounn ki tre varie dan sa bann komite. Mo pa finn swazir dimounn ki forseman pou KM ou swa kont. Mo pa anvi kone. Mo met zot la. Mo devine ki ena dimounn ki pou, totalman. Ena ki pou ena bann kestion, bann ezitasion. Se sa lademokrasi. Select committee, mo pa ladan.

Ou swazir bann manb me ou pa asiz dan komite.

Wi. Si zame zot ena bann problem konsernan prosedir, zot pou revinn ver mwa, kitfwa pou reoriant kiksoz. Bann renion Select committee deroul à huis clos. Mo pa kapav dir ou ki pe pase laba. Me nou kone ki mosion Premie minis ti prezante. Mosion-la li dir Select Committee zwenn tou dimounn ki kapav interese avek sa size-la, diskite. Finn fini tir kominike pou dir bann Morisien avoy zot bann dokiman, zot bann propozision an ekri. Li deza pa mal, dan tigit letan. Mo ena boukou lespwar. Mo enn dimounn tre optimis. Pou ariv ziska-la, bizin optimis mem, sinon pa ti pou avanse dan lavi, parski dan tou zafer ki nou fer ena difikilte, ena kritik. Mo ena gran lespwar.

***** 

Deadline pou ekrir Select Committee : Mardi 22 septam 2026

Select Committee lor introdiksion Kreol Morisien dan bann deba parlmanter finn fini koumans so travay. Bann renion deroul à huis clos. Piblik kapav avoy bann dokiman, bann petision Select Committee. Deadline pou avoy dokiman: Mardi 22 Septam 2026.

Bann dokiman kapav konsern prosedir ek pratik parlmanter, bann konsiderasion lingwistik ek terminolozik, Hansard ki kont-randi ofisiel seki finn deroule dan Parlman. Li kapav ousi konsern transkripsion, tradiksion ek interpretation, radiodifizion ek soutitraz. Ouswa aksesibilite bann deba parlmanter ek lezot zafer ki konsern Select Committee.

Bizin avoy tou bann dokiman kot clerk Lasanble nasional, Parliament House, Port-Louis. Lor lanvlop bizin ekrir «Commission Spéciale – Introduction du ‘Kreol Morisien’ dans les délibérations de l’Assemblée nationale». Kapav ousi avoy dokiman par mail lor ladres [email protected].

***** 

Select Committee pou introdiksion KM dan deba parlmanter

Lalis 11 manb

• Prezidan: Arianne Navarre-Marie, Premier minis adzwint

• Richard Duval, minis Touris

• Reza Uteem, minis Travay

• Mahend Gungapersad, minis Ledikasion

• Stephanie Anquetil, Chief Whip gouvernman

• Kugan Parapen, junior minister Integrasion social

• Joanna Bérenger, Whip lopozision

• Adrien Duval, depite

• Francisco François, depite

• Kevin Lukeeram, depite

• Kaviraj Rookny, depite

Publicité