Publicité
Interview
Jean-Pierre Lenoir : «Kreol Morisien, li ena enn saver ki okenn lezot langaz pena»
Par
Partager cet article
Interview
Jean-Pierre Lenoir : «Kreol Morisien, li ena enn saver ki okenn lezot langaz pena»
Jean-Pierre Lenoir, oter, marsan divin, ansien zournalis, inn fek piblie enn rekey zistwar an Kreol Morisien, «Trap vent riyé». Pou Dilo lasours, li explik so demars.
■ Ou pou prezant nou ou nouvo tibaba, se enn rekey zistwar an Kreol Morisien ki apel Trap vent riyé. Li finn piblie par Editions du Corsaire. Ena 30 zistwar komik an tou. Dan prefas, ou finn ekrir ki kreol «li kol lor nou kouma karapat lor ledo lisien». Savedir ki li pa ti pou posib rakont sa bann zistwar-la an Franse ?
Non, li touzour posib rakont li an Angle, an Franse, an Sinwa ou an Ourdou. Me kreol, pou mwa, li ena enn saver ki okenn lezot langaz pena. Se kouma manze sinwa, sa mem manze ki mo pli kontan. Kreol pou mwa, li parey. Sa bann zistwar-la, mo ti kapav rakont li an Frase, dayer mo ousi ekrir an Franse. Me kan bizin met sa limour-la an avan, Kreol Morisien meyer.
■ Dan ou prefas ou finn ousi ekrir ki Kreol Morisien, «samem nou leritaz komin pou tou dimounn sa pei-la (…) Sa leritaz-la zame fode les li disparet».
Bien sir, Kreol Morisien se leritaz komin nou tou dan nou pei-la, fode pa les li disparet. Me fode pa – dapre mo lopinion, ki kre enn espes diktatir otour KM, ki bizin ekrir li tel manier, koumsa-koumsa.
■ Bizin presize pou ou bann fitir lekter ki ou finn swazir pou ekrir KM dan ou manier, enn manier ki bien pre avek Franse.
Se parski pou mwa, kreol li deriv depi Franse. Li dat depi lepok kolonizasion franse. KM linn ne koumsa. Aster, si dimounn oule fer lot zafer ar KM, sa se zot zafer, pa mo zafer.
■ Ena kanmem enn Diksioner Morisien, enn grafi ek lortograf ofisiel…
Mo kone.
■ Me ou finn fer enn swa ki pa pe respekte seki an viger. Ou enn or-lalwa, la, non ?
Zame mo finn respekte lalwa dan mo lavi.
■ Sa bann lapolis ar ki ou finn koze pou zot pa donn ou enn kontravansion kapav rakont sa. Se parmi bann zistwar ki ou partaze dan ou liv.
Exakteman. Se mo manier rakonte ki koumsa. Parfwa mo servi enn plim pou mo ekrir. Plim se kontinwite ou lame, ou lame se kontinwite ou lebra, ou lebra se kontinwite ou servo. Kan plim-la dan mo lame, kouma dir li dikte mwa ki manier bizin ekrir. Se pa enn diktatir plim, non, me mo ki prezant an premie dan mo plim, se samem meyer mo pou servi pou rakont mo zistwar. An Franse ousi mo ekrir parey. Se enn kiksoz mazik sa, ki sorti depi dan latet, tap lor lebra rant dan lame, pou kapav ekrir.
■ Eski ou trouv ou pe pas dan enn prosenn letap kot ou pou ekrir Kreol Morisien dan enn manier ki respekte grafi ek lortograf ofisiel ?
Non. Se parski mo trouv li bitor…
■ …Bitor ?
Sa bann «k» ek «w» (NdlR : ki servi dan lortograf KM), mo trouv sa pena okenn saver. Mo trouv li guttural, sa ki mo apel bitor. Dan enn manier koze, mo trouv li pena drwa pou existe– bon apre tou sakenn ena so drwa pou existe- me pou mwa, Kreol Morisien li pa existe koumsa. Si monn ekrir dan sa manier-la, se parski mo kontan sa langaz. Aster si dime kikenn dir mwa ki si mo pa ekrir KM kouma bizin, mo pou al dan prizon, swa mo ava al dan prizon swa mo ava ekrir KM kouma bizin ekrir. Me mo pa kontan sa espes diktatir, nou apel li koumsa.
■ Ou ousi ou ena enn kote diktatir, parski ou finn met enn kod lektir dan ou liv…
Normal…
■ …Dapre sa kod-la, se ou ki dir nou ki zistwar ki vre, ki zistwar ki mantimanti. Ou fer konpran ki si nou challenge sa, ou pou ankoler.
Kouma mo dir dan koumansman liv-la, linportan dan lavi se riye. Enn zour enn boug dir mwa ki zistwar kinn rakonte, li pa kapav vre. Mo pa pou itiliz mo ki monn servi dan liv-la isi, me monn dir li aret lamem, seki pli inportan, se riye. Pou kadre bann zistwar, monn ekrir enn kod (NdlR : enn abreviasion anba sak zistwar). Ena ZV : zistwar vre ; ZKV : zistwar kapav vre ; ZI : zistwar invante ; ZFAM : zistwar finn ariv mwa ; DLLV : dapre lord li vre.
■ Ou pe riy ar lekter-la ou swa ou pe riy li ?
Mo pe riy li.
■ Dan ou liv, ena bann zoli linvansion kouma sa expresion «mi zanblonmi bilinbi»
Se enn fason dir mi-figue mi-raisin.
■ Li ti inportan pou ou pou morisianiz bann expresion ?
Bien sir. Pena ni fig, ni rezin dan Moris me ena zanblon, ena bilinbi.
■ Eski ou ena ankor 30 lezot zistwar kinn pare ?
Ena touzour de-trwa zistwar ki trene dan latet me pa sifizaman pou fer enn lot liv. Kan mo dir «Zistwar invante», se travay mo limazinasion. O fir a mezir li pou prodwir zistwar ki bizin prodwir. Nou ava get sa enn lot zour.
■ Avan nou ariv sa lot zour-la, eski enn bann zafer ki ou anvi montre nou avek ou 30 zistwar, se ki limour morisien ena ase rekil pou riy lor limem. Ou rakont enn bann sitiasion kot…
…Kot mo mem akter
■ Ek ousi inpe ridikil parfwa. Ou aksepte li parski sa fer parti limour morisien ?
Wi. Enn gran filozof ki pa ti Morisien finn dir : «L’important dans la vie, c’est de pouvoir se foutre de sa propre personne.» Monn fer li.
- Trap vent riye par Jean-Pierre Lenoir disponib dan libreri Le Trèfle, Curepipe. So pri : Rs 395
Publicité
Publicité
Les plus récents