Publicité

Interview…

Nuckiren Pyeneeandee : «Depi koumansman, Dev Virahsawmy ti kontan ekrir lor lepep»

7 novembre 2026, 17:00

Par

Partager cet article

Facebook X WhatsApp

Zordi 7 novam, sa fer trwaz-an depi ki Dev Virahsawmy finn mor. Avan li ale, linn kit enn trezor an term kreasion literer. Pou rant dan sa kontribision enorm dan literatir Moris ki sa oter-la finn lese, Nuckiren Pyeneeandee donn nou bann reper pou ed nou konpran kinz premie lane Dev Virahsawmy so travay ekrivin. Le 28 oktob, pou Lazourne internasional kreol, Nuckiren Pyeneeandee ti rann enn omaz Dev Virahsawmy dan MIE.

Dev Virahsawmy finn ekrir enn kantite enorm poezi ek pies teat. Linn fer bann tradiksion, bann adaptasion. Pou rant dan enn travay literer ki ena otan rises, par ki bizin koumanse?

Dev Virahsawmy finn ekrir lor enn peryod preske sinkantan. Samem ki li ti difisil pou nou fer enn omaz ki tret sinkant-an kreasion. Nou finn desid pou al lasours.

Dayer so poem «Lasours» dan liv ki bann zelev «Higher School Certificate» kinn swazir Kreol Morisien (KM) pe etidie.

Poem Lasours linn pibliye dan enn rekey ki apel Disik sale kinn sorti an 1977. Sa mem lane-la, Dev Virahsawmy finn pibliye enn text teat ki apel Li, ki boukou dimounn kone…

Zot kone parski li ti sansire ?

Wi. Lane 1977, Dev Virahsawmy ti ousi pibliye enn long poem ki apel Lafime dan lizie. Kan ou get sa ou gagn tandans krwar ki Dev Virahsawmy inn koumanse lane 1977. Me kan ou get enn text ki so tit se Mo rapel, kinn sorti an 1980, ladan Dev Virahsawmy dir ki linn koumans ekrir bien avan. Ki ena bann poem ki linn ekrir dan prizon kan li ti enn prizonie politik. Dan sa rekey-la, pli lwin ki nou kapav ale se 1971. Koumansman nou ti pe dir nou pou fer enn omaz baze lor so premie diz-an kreasion, 1977-1986, me nou finn trouve li bizin lor kinz-an. Seki interesan ankor, dan deziem prefas Disik sale, Dev Virahsawmy ekrir ki tou bann poem, apar Lasours – ki so tit orizinal se Sime la li bien bien long –, ti ekrir lane 1971, 1972 kan li ti dan prizon.

Dev Virahsawmy finn vinn ekrivin dan prizon ?

Kapav li ti pe ekrir depi avan, nou pa kone. Antouka, dan rekey Mo rapel, li dat so bann poem.

Kan ou analiz sa trwa text fondater – «Li», rekey «Disik sale» ek enn long poem –, nou deza pe trouv bann lide ki Dev Virahsawmy finn defann dan so sinkant-an kreasion ?

Boukou kontanporin, ki pe reflesi lor travay literer Dev Virahsawmy, trouve ki omilie tousala ena lepep. Anil Dev Chiniah, enn liniversiter, finn pibliye La fascination des images, lane 1985. Ena enn sapit antie ki apel Dev Virahsawmy ou la consécration du peuple.

Ki li ti pe dir lor lepep ?

Dan koumansman ena boukou ti dimounn ki reprezante.

Li prezant zot kouma bann karikatir ouswa se bann personaz pou pas enn mesaz politik ?

Li montre sa bann dimounn-la dan enn fason bien realis. Dan rekey Lafime dan lizie, ena enn poem ki koz lor enn madam ki gagn boukou difikilte pou elve so bann zanfan. A enn moman li pena manze, so misie ti peser, linn perdi so lame akoz dinamit. Lafime-la se ousi lafime ki ena dan lakwizinn kot li pe kwi manze. Se pou dir ki li ena enn vwal lor so lizie, li pe get larealite atraver sa vwal-la. Bann madam ena enn plas inportan dan so travay.

Dev Virahsawmy li mem ti dir ki li enn feminis.

Ek li montre nou bann ti dimounn, bann labourer, bann travayer. Sa lepok-la ti pe koz lalit deklas. Seki interesan dan Dev Virahsawmy so kinz premie lane li ekrir, se ki ena boukou prefas. Ena ki limem linn ekrir, ena ki lezot dimounn finn ekrir. Dan Callikan (NdlR, enn ansien direkter Mauritius Broadcastig Corporation) finn ekrir prefas Li an franse, linn ekrir prefas Disik sale an KM. Ena dimounn kouma Shiva Sidaya, Jaynarain Meetoo, bann iniver- siter La Réunion kinn ekrir bann prefas.

Se bann analiz travay Dev Virahsawmy.

Souvan nou pa lir prefas, nou lir text la limem. Me li interesan kouma dan sa kinz premie lane Dev Virahsawmy-la, pe get so travay. Abitie dir ki sa se bann œuvre de jeunesse. Me Dev Virahsawmy gagn konsekrasion depi so bann premie text. An 1981, text teat Li gagn pri dan konkour teat interafrikin, ki organize par Radio France Internationale. An 1985, Issa Asgarally pibliye enn text, Littérature et révolte, kot sel text an kreol ki li etidie se Li. Apre Vicram Ramharai pou pibliye premie tez lor literatir an KM, kot li koz boukou lor Dev Virahsawmy. Dan sa peryod-la, nou trouv poem ek teat. Se apre ki Dev Virahsawmy pou sey bann lezot zanr. Li ena ousi kolaborasion avek La Réunion…

Avek kisann-la ?

Bann text Dev Virahsawmy pibliye dabor an KM, apre zot pibliye dan bann liv triling, kouma Lafime dan lizie ek Bef dan disab. Linn kolabor avek Firmin Lacpatia, ki ti fer tradiksion ver kreol reyone, ek Pr Carpanin Marimoutou. Se bann militan langaz kreol de kote dilo. Finn ousi ena tradiksion text teat Li par Ramesh Ramdoyal, enn ansien direkter MIE, pibliye an 1982 par Éditions de l’océan Indien. Linn vinn The prisoner of conscience. Dev Virahsawmy ti osi travay dan MIE ant 1982 ziska 1993 dan departman Angle.

Ki bann lezot tem ki nou trouve dan kinz premie lane kreasion poetik Dev Virahsawmy ?

Li koz bann rapor de fors, bann dominasion ki kapav ena ant misie-madam, ant patron ek travayer. Koumansman Dev Virahsawmy koz li dan enn ton serie apre nou trouv bann personaz extravagan kouma dan text teat Dokter Nipat ki enn manipilater. Li abord bann mem tem me lor ton satir ek komedi. Ena ousi enn rekey ki apel Zozo Mayok ki dis poem-sante pou zanfan. Se Vinesh Hookoomsing ki ti ekrir so prefas. Apre linn transform sa an komedi mizikal. Mo pa kone si sa finn deza monte. Depi koumansman so karyer ena enn lanvi dir, enn lanvi prodwir. Bizin dir ki Dev Virahsawmy li retravay so bann text. Si ou pran enn pies teat so version orizinal, ou konpar li avek seki ena lor so website Boukie banane.com…

Dev Virahsawmy enn bann rar oter kinn met so travay aksesib gratwitman lor internet.

… Kan ou konpare ou trouve linn retravay so bann text. Linn adapte boukou bann text ansien, kouma dan Dropadi, ki enn version Mahabharat, enn gran lepope indien. Se enn text teat avek enn prefas Gérard Sullivan. Ena ousi Zeneral Makbef ki fer nou rapel Shakespeare, me se pa enn tradiksion Macbeth. Dev Virahsawmy amenn li dan so fason. Apre an 1997, li pou fer enn tradiksion boukou pli fidel ki apel Trazedji Makbess. Donk dan sa kinz premie lane kreasion, nou trouv enn travay ki an konstriksion, enn travay abondan. Atraver KM, li finn gagn liberte pou exprim li. Se sirtou bann medium ki servi laparol: poezi, teat, ki bizin lir, ki bizin dir, ki bizin zwe.

Dan sa flo-la, ena enn poem anble- matik ki apel «Lasours». Si nou emision so tit se «Dilo lasours», se enn klin dey a sa poem Dev Virahsawmy. Dan «Lasours», Dev Virahsawmy ki li pe dir nou ?

Se enn poem bien profon. Li abord boukou tem: ena letan ki pe pase, disparision bann dimounn ki nou kontan, bann kamarad. Li koz retour ver lorizinn. Ki sa lorizinn-la? Li kapav lorizinn lavi, li kapav Bondie, li kapav lanfans. Se osi enn mesaz lespwar, pou kontigne avanse. Li dir nou ki Sime la li bien bien long.

Publicité