Publicité

Interview…

Jasmine Toulouse-Olivier : «Nou bizin poz nou bann bon kestion : ki zafer ki reinir nou ? Ki simant nou ?»

24 octobre 2026, 15:00

Par

Partager cet article

Facebook X WhatsApp

Le 28 oktob se lazourne internasional langaz ek kiltir kreol. Pou mark sa dat inportan-la, Jasmine Toulouse-Olivier salie bann lavanse dan developman Kreol Morisien (KM), ek get ver lavenir.

⚫ Merkredi 28 oktob se lazourne internasional langaz ek kiltir kreol. Eski ou estime ki bann lotorite pe fer ase pou devlopman langaz KM ?

Moris pe fer enn bann zafer, ena bann lavansman ki finn fer o-nivo ledikasion. Les mo rapel ki dan dernier executive board Unesco, dan nou statement, nou diskour nasional, nou finn inform lemond ki nou pe pran bann linsiativ par rapor a langaz kreol o-nivo ledikasion. Direkter Unesco finn repran sa e li finn felisit Moris pou tou seki pe fer pour KM dan ledikasion. Mo panse ki nou kapav fer ankor plis. E nou pou fer ankor plis.

⚫ Nou finn gagn bann felisitasion, se bien zoli, me dapre ou, pou nou al pli lwin ankor, dan ki direksion bizin ale ?

Ena enn mouvans, kot nou pe koz langaz kreol dan Parlman. Donk li konsern lademokrasi…

⚫ Ena enn Select Committee ki pe travay lor manier pou introdwir KM dan Parlman.

E mo panse ki zot ena enn rol bien inportan. Zot finn invit bann Morisien pou fer bann propozision, pou vinn dir ki zot panse (NdlR : deadline pou reazir ti le 22 septam 2026). Se sa Moris dan tou so splender ek so laspe miltikiltirel, parski nou sorti dan diferan parti lemond, nou’nn vinn isi. Se sa ki fer nou zoli. E ena dimounn ki pou dir bizin amenn X ou Y langaz dan Parlman.

E lor sa size-la, mo panse ki avek rekil, avek enn louvertir despri, nou bizin poz nou bann bon kestion : ki zafer ki reinir nou ? Ki simant nou isi dan Moris ? Nou bizin osi pans antan-ki Morisien. Nou bann lorizinn sorti partou, me kan nou’nn vini, nou’nn kre nou prop lidantite. Sa fer mari plezir kan pe vwayaze, pou tann enn kikenn pe koz KM, mem dan enn laeropor. Ou santi ou mem enn lot manier, se enn santiman lapartenans. Se enn zafer ki ena zis kot nou, enn zafer ki reini nou antan-ki Morisien.

Parmi bann kestion inportan ki nou bizin poz nou konsernan lademokrasi, rapel ki se bann politisien ki dan Parlman ki pe reprezant bann dimounn ki’nn vot zot. Nou bizin idantifie osi dan ki langaz nou bann politisien pe adres zot ar gran piblik kan zot pe fer kanpagn. Nou bann politisien pa pou al dir : «My friends, etc». Zot pa pou fer meeting an Franse ou an Angle. Zot koz langaz kreol pou fer dimounn konpran ki zot bi, ki zot plan.

⚫ Nou paret ena problem pou imazinn sa tranzision ant langaz ki koze lor kes savon, langaz meeting, ek langaz ki apropriye pou Parlman. Ou’nn fek koz lor fierte ki ou resanti kan ou tann dimounn pe koz KM a-letranze. Sa fierte-la, ki bizin fer pou ki li plis gonfle ?

Mo panse ki nou bizin touzour pe promote enn langaz ki koze ek konpran par plis ki 90 % bann dimounn dan lil Moris. Mo resanti enn sertenn fierte kan mo trouv nou bann kamarad Seselwa, ki pe koz zot langaz kreol dan zot Parlman. Sa li permet bann dimounn dan zot zil konpran ki bann desider pe koze ek ki zot pe deside pou zot.

Franse ek Angle se bann leritaz de bann kolonizasion. Seki nou finn konstrir apre ki vinn pou nou, nou bizin promote li, pou bann seki pu vini apre nou, pou montre osi ki nou atase ar nou prop langaz. Nou finn kree kiksoz a partir lepase, ki apartenir a tou bann Morisien.

Par rapor avek mo parkour dan sosial, mo finn trouv osi bann fami ki dan zot bann demars, zot pa konpran ditou ki finn ekrir, parski ekrir an Angle dan bann formiler. Donk zot santi zot exkli.

⚫ Li vinn enn kestion drwa imin ?

Fode personn pa santi li exkli.

⚫ Anou revinn lor laksion Unesco. Ou finn dir ki li finn donn bann felisitasion Moris, me so travay, se pa zis donn bann «bons points». Konkretman, ou kapav explik nou ki li fer pou kontribie dan devlopman KM ?

Unesco finn donn so soutien pou devlopman bann zouti, bann software ki finn develope dan Cap-Vert. Ena bann software ki kapav adapte langaz kreol ki pe koze dan bann diferan pei.

Donk Cap-Vert li finn servi enn software ki li aksesib a bann zanfan dan lekol, me osi a bann paran de sa bann zanfan-la. Li aksesib pou tou dimounn dan zot pei. Se enn software ki permet zot aprann lir ek ekrir zot langaz. Bien souvan, nou koz enn langaz, me mem si li fonetik, nou pa forseman konn ekrir li.

Dan Moris nou finn fer bann gran avanse. Ena bann dimounn ki’nn pran bann linisiativ dan Liniversite Moris, MIE, Liniversite teknolozi, avek lekip Arnaud Carpooran. Zot pe fer bann software speech to text, savedir ou koze li vinn enn text, ki tape direkteman dan software la. Mo finn gagn lokazion asiste sa lors de selebrasion lazourne 21 Fevriye (NdlR : lazourne internasional langaz maternel).

Ena osi spell checker. Li verifie si manier ou finn ekrir eski li korek. Ena Diksioner Morisien. Mo panse ki finn ena bann gro lavansman o-nivo de KM ki partaze par enn bel poursantaz bann Morisien. Nou finn ariv enn staz kot nou kapav avanse ankor plis.

Ena osi soutien Unesco par rapor a bann exper. Sa bann spesialis-la zot dan plizir pei, zot sey konpran a ki pwin bann abitan de bann zil, bann petits États insulaires en voie de développement, zot atase a zot langaz, parski li enn idantite, ki kan zot pou al dan lemond, se zis zot ki koz sa koumsa. Ena bann langaz kreol ki resanble, me li pa idantik. Personelman, antanki anbasadris, mo pour ki nou promote KM otan ki nou kapav.

***** 

Dilo Lasours, nouvo emision

«Dilo Lasours» se enn emision ebdomader ki konsantre lor KM, so listwar, tou so bann developman ki nou pe viv an direk. KM finn standardize, ena zelev pe aprann li dan lekol primer, dan kolez, dan liniversite. Ena enn letap institisionel ki pe deroule pou ki enn zour gagn drwa koz KM dan Parlman.

Parey kouma enn lasours ki tras so sime, ki kapav partaz dan diferan brans, nou pou swiv tou sa bann diferan laspe de nou langaz nasional.

Lasours se osi tit enn poem Dev Virahsawmy, oter, politisien, militan an faver Morisien. Nou salie so kontribision. Poem-la dan «Antolozi poez»i an Kreol Morisien.

Publicité