Publicité

Interview

Géraldine Hennequin : «Soutenir patrimwann se pa zis galoupe, rod bann zafer ki lamod, pou reponn bann norm»

10 octobre 2026, 13:00

Par

Partager cet article

Facebook X WhatsApp

Deziem edision Festival Nou Leritaz pou deroul dan Institut français de Maurice ant 21 ek 24 oktob. Andeor so konser fermtir, li enn festival gratwi.

■ Josiane Casambo, avek so sante, finn fer nou konn enn mo : «Tangale». Explik nou «Tangale» ki savedir ?

Dimounn ki a-la-baz sa mo-la dir ki dan so latet, li koresponn a enn protekter. Seki inportan dan sa festival, se ki atraver Josiane Casambo, fer tann lavwa enn group ki ti apel group Casambo sa lepok-la.

Mo rapel ki group Casambo ti form parti sa set group ki ti partisip dan la Nuit du Séga, sa lanwit istorik sega an 1964. Ti ena de dimounn ki ti port sa group-la, prinsipalman Loïs Casambo, ki ti tonton Josiane Casambo. Anfet, Josiane, dan group Casambo, li ti ena enn lavwa ase exsepsionel dans so tessiture, so kalite lavwa. Linn less nou bann leritaz ki fer parti nou toulezour me ki parfwa nou pa pran kont. Tou dimounn konn Tangale, me tou dimounn pa forseman kone kisannla kinn ekrir sa. Tou dimounn pa kone ki kan li pe sant sa, li pe koz enn dimounn ki ti so mantor.

Tangale li osi rakont nou listwar lang kreol. Parski fami Casambo limem, zot finn erit sa loralite-la, bann zafer ki remont ankor pli lwin. Inpe san ki zot kone, zot finn fer sa bann parol-la traverse, zot finn fer sa bann zistwar-la travers ziska nou. Ek Casambo, se osi enn manier fer sega...

■ Sega lakour ?

Parey, zot ti pe fer li preske kouma enn linstin, parski zot ti pe anvi amenn dimounn kot zot. Se pa enn zafer ki ti’nn imazine kouma enn stratezi komersial. Lontan, sete manier pou viv nou kiltir, pou viv sega. Se koumsa ki sega lakour finn koumanse, avek zot prop fami, bann dimounn dan kartie, ziska ki linn vinn sa sega lakour popiler, kouma Josiane ti dir, nou danse, nou fer lapousier leve. Se sa sega lakour.

■ Josiane Casambo finn kit nou le 10-Zwin sa lane-la. Li inportan pou festival Nou Leritaz rann li enn omaz ?

Wi, parski anfet, proze pou rann omaz lafami Casambo ek sa lamizik-la, nou ti ena li depi bien lontan. Nou tinn deza koz sa avek Josiane, kan li ti ankor bien. Bien sir, li pa ti pou kapav mont lor lasenn akoz so laz, me zenerasion Casambo la. Nou ti fini diskit sa avek li. Se pa parski linn desede ki nou finn desid pou fer sa proze-la. Depi premie edision festival finn termine, nou ti deza dir ki prosenn fwa nou pou fer avek bann Casambo, parski se enn konsep ki bien inportan pou nou.

Alor wi, nou finn gagn lokazion akonpagn Josiane, ansam avek so fami, pandan so maladi. Pou nou li vremem extremman inportan fer dimounn kone ki leritaz nou ena. Nou pa kapav res zis dan enn tit ek enn memwar. Savedir, nou pa kapav zis dir: «OK, Unesco finn dir ki sa form parti nou leritaz, ki li form parti memwar kolektif lemond.» Me kouma nou fer li viv ? Ki sans nou donn sa ? Kouma nou fer li arive ? Nou pa kapav zis res enn leta kinn konkerir enn tit. Se la ki nou, bann akter dan sekter kiltirel dan Moris, ki contre vents et marées, nou pe esey fer sa. Nou pe esey amenn sa konpreansion-la pou piblik. Fer dimounn koz lor la, transmet li, me osi fer bann mesenn konpran. Pa zis galoupe, rod bann Sustainable Development Goals (SDG), bann zafer ki vinn alamod pou reponn bann norm. Me se osi enn devwar pou nou kouma Morisien, kouma bann dimounn ki ankre dan Moris, ki nou enn lantrepriz, ki nou enn sitwayen, ek bien sir, ki nou form parti bann lotorite piblik, nou ena enn obligasion, osi enn devwar moral pou fer sa viv.

■ Enn bann manier pou fer sa viv, se fer dikte an Kreol Morisien. Kouma ou pe organiz sa ?

Se deziem edision dikte an kreol. Avek kofondater festival, Yuri Bordelais, nou trouv li inportan ki lang-la, ek bann demars ki ena otour lang-la, manier ki nou pe amenn so striktirasion, nou bizin montre sa piblik morisien. Fer zot konpran ki li pa zis dan loralite, ki ena enn zafer pli solid, pli ankre. Dikte an kreol li pou tou dimounn, Enn festival, li pa zis sa kote lamizman-la…

■ …Divertisman

Kan nou pe dir nou pe rann omaz enn patrimwann, nou fer li viv, ena osi so striktirasion. Mo salie Diksioner Morisien version pos ki fek sorti. Me azordi, kisannla ki ouver enn diksioner ? Donk dikte se enn mwayen pou amenn dabor bann text ki finn tradwir an kreol, ouswa bann text ki, depi lorizinn, finn ekrir an kreol. Premie lane dikte nou ti pran enn extre Tansion Kayman (NdlR: ki finn ekrir par René Noyau). Sa osi permet nou dekouver bann expresion kreol. Nou fer sa viv. Se samem ADN sa festival-la. Se pa zis pou dir lamemwar, me se kontign donn enn sans pou ki transmet sa memwar.

■ Pou pass sa leritaz-la, enn bann partener festival-la, se l’Institut français de Maurice. Li ti fasil pou ki zot soutenir Nou Leritaz ?

Mo rann omaz bann partener ki swiv nou, parski nou kapav fer kiltir, nou kapav kree konteni, me enn bann gran problem, ki nou ena dan sekter kiltirel Moris, se ki nou pena ase lespas difizion. Se sertennman enn zafer lor lekel bizin travay dan bann politik piblik pou kiltir Moris. L’Institut français, se deziem edision ki zot pe swiv nou. Mo mem anvi dir, ek se pa pou target okenn dimounn, ki zot pe swiv nou boukou pli fasilman ki bann lotorite piblik.

■ Ou finn tap laport sa bann lotorite piblik-la ?

Bien sir, nou pa kapav fer kitsoz si nou pa finn tap laport. Zot pe swiv nou avek boukou timidite, avek boukou skepticism parfwa.

■ Se lakoz festival-la so tem?

Mo pa kone pou ki rezon. Kitfwa parski ena boukou festival, ek dan sa lazing festival-la, nou pa kone ki bon, ki pa bon. Zame personn pa finn dir nou ki kriter fer ki enn proze aksepte ouswa refize. Me antouka, wi, Institut français pe swiv nou la, ek fransman se bien inportan pou nou gagn enn lespas difizion. Nou ose espere ki biento nou pou retrouv bann lespas istorik kouma Plaza, kouma bann teat Port-Louis. Sa bann batiman-la, zot pa zis istorik. Zot amenn osi enn zafer. Ena enn zenerasion ki pa finn konn sa bann lespas-la, ki pa finn rant ladan. Se pou zot kone kan nou rant ladan, ki nou fer ladan. Nou pe donn nou depenn. Mo ena lespwar ki bann zafer pou bouze.

Publicité